هم كه خاك يكى از دو پاك‌كننده است ، بدليت تيمم را از وضو يا غسل تنها در صورت اضطرار ثابت مىكند ، به‌ويژه اين‌كه اين‌جا « فاغتسلوا » درباره‌ى دخول در مسجد بدليت را نفى مىكند ، و « فاطهروا » آن را تنها براى نماز دانسته ، وانگهى اگر براى خودِ نماز ضرورت است كه تيمم كند براى رفتن به مسجد هرگز چنان ضرورتى نيست ، تيمم هم اين‌جا چنان بدليتى را ندارد ، مگر اين كه براى طواف واجب كه اگر به‌مسجدالحرام با تيمم نرود وقتش مىگذرد ، يا براى غسل كردن اگر در انحصار رفتن به مسجد باشد در اين صورت بايد با تيمم وارد مسجد شود و بىدرنگ در صورت امكان غسل كند و در غير اين صورت طواف و نمازش مشروط به‌طهارتى است كه اين‌جا در انحصار تيمم است . مسأله‌ى 134 - چنان‌كه جنب حق دخول در مسجد را مگر براى عبور ندارد ، كه تنها عبورش برحسب نص آيه مستثنى شده ، بنابراين به‌هيچ‌وجه در اين حالت نبايد وارد مسجد گردد مگر در صورت ضرورت ، و چيزى در مسجد گذاشتن و يا چيزى از مسجد برداشتن در اين حكم فرقى ندارد ، رواياتى كه ميان اين دو فرق گذارده ناظر به‌اين جهت است كه نوعاً گذاردن چيزى در مسجد ضرورى نيست ، ولى برداشتنش احياناً ضرورى است ، كه اگر ضرورتى به‌عكس باشد برداشتن حرام و گذاشتن جايز مىشود ، و اگر هر دو ضرورت داشت هر دو جايز است ، و اگر هيچ‌كدام ضرورت نداشت هيچ كدام جايز نيست ، زيرا آيه منحصراً عبور جنب را از مسجد تجويز كرده و بس ، و در غير صورت ضرورت جز عبور يا ورود ضرورى ، حرام است . مسأله‌ى 135 - عبور جنب تنها از غير مسجدالحرام و مسجدالنبى جايز و از اين دو حرام است ، و آن‌جا هم كه جايز است در صورتى كه داراى بيش از يك درب باشد به‌عنوان راه عبور ضرورى از آن استفاده شود ، بنابراين اگر هدف از ورود جنب در مسجد عبور ضرورى نيست بلكه به‌عنوان تماشا يا مقصدى ديگر است جايز نيست ، زيرا « الّا عابِردى سَبيلٍ » قدر متيّقن آن‌گونه عبورى را تجويز مىكند كه تنها مسجد را راه مرور به‌سوى مقصدِ بيرون از مسجد قرار دهد ، كه اگر مقصدش دو راه دارد اين جا صدق